Daarom kunt u in het vliegtuig beter geen koffie drinken

Wie dit leest, besluit tijdens de volgende vlucht misschien om geen koffie te drinken. De reden: in ieder geval bij Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen is het water aan boord soms verontreinigd met bacteriën – of bevat het chemicaliën die juist bedoeld zijn om deze bacteriën te bestrijden. Beide zijn uiteindelijk niet gezond. Daarom nemen piloten en cabinepersoneel soms hun eigen koffie mee.

Koffie of thee? Een vraag die u in het vliegtuig vaak na de maaltijd van het cabinepersoneel krijgt. Terwijl sommige passagiers vriendelijk bedanken, kiest een groot deel toch voor een kop koffie. In het ergste geval kan dit echter bijwerkingen hebben. Uit onderzoek blijkt dat het water aan boord verontreinigd kan zijn met bacteriën – of juist chemicaliën kan bevatten die worden gebruikt om deze bacteriën te doden.

Tot deze weinig smakelijke conclusie kwam een onderzoeksgroep van de Amerikaanse milieuorganisatie Environmental Protection Agency (EPA). Nadat uit monsters in 2004 al bleek dat de watertanks van sommige Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen met bacteriën waren verontreinigd, werd acht jaar later opnieuw onderzoek uitgevoerd. Het resultaat: ten opzichte van 2004 was er nauwelijks verbetering.

In 2004 onderzochten de onderzoekers het water van in totaal 300 vliegtuigen. In 15 procent van de gevallen werd positief getest op coliforme bacteriën. Acht jaar later was dit nog altijd twaalf procent. Dat betekent dat ongeveer één op de acht vliegtuigen water aan boord had waarin deze bacteriën voorkwamen.

Volgens een aanbeveling van het Duitse Umweltbundesamt, die in 2009 onder de titel ‘Coliforme bacteriën in drinkwater’ werd gepubliceerd, kan de aanwezigheid van deze bacteriën in drinkwater een aanwijzing zijn voor verontreiniging met ontlasting. Dit is, in ieder geval in Duitsland, ‘niet acceptabel’ en vereist ‘maatregelen om de oorzaak te onderzoeken en te controleren’.

Volgens de aanbeveling veroorzaken deze bacteriën bij gezonde mensen doorgaans geen infecties. Voor mensen met een verminderde weerstand is het risico echter aanzienlijk groter. Daarnaast kunnen coliforme bacteriën wijzen op de aanwezigheid van andere ziektekiemen, zoals E. coli-bacteriën. Deze bacteriën komen weliswaar van nature voor in de darmen van mensen, maar kunnen ook diarree veroorzaken.

Volgens NBC ligt het probleem bij de watertanks, of nauwkeuriger gezegd: bij de slangen waarmee deze tanks worden gevuld. ‘De tank wordt op luchthavens in allerlei verschillende steden gevuld. En soms zijn de slangen waarmee de tanks worden gevuld vies’, schrijft verslaggever Scott Friedmann in een artikel van de Amerikaanse televisiezender NBC.

In een video toont hij beelden die waarschijnlijk bij veel kijkers – en passagiers – voor afschuw zorgen: vervuilde waterslangen met slijmerige resten rond de aansluitingen. Niet alle luchtvaartmaatschappijen halen het water voor koffie en thee echter uit deze tanks. Sommige zijn inmiddels overgestapt op water uit afgesloten kleine plastic flessen.

Hoe zit het bij Nederlandse of Duitse luchtvaartmaatschappijen?

Omdat de onderzoeksresultaten alleen betrekking hadden op Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen, werd navraag gedaan bij de gezondheidsdienst in Frankfurt. Worden luchtvaartmaatschappijen in Duitsland ook gecontroleerd op de kwaliteit van het water aan boord, en wordt daar eveneens verontreinigd water aangetroffen?

‘Natuurlijk wordt ook hier het water gecontroleerd voordat het het vliegtuig in gaat, net als de tanks en de bijbehorende leidingen’, zegt een ingenieur van de gezondheidsdienst van Frankfurt.

Hij kan niet bevestigen dat alle luchtvaartmaatschappijen in heel Duitsland op dezelfde manier worden gecontroleerd, maar de gezondheidsdienst controleert Lufthansa en Condor wel regelmatig.

‘Lufthansa controleert zijn vliegtuigen zelf regelmatig, namelijk eenmaal per jaar. Wij ontvangen als gezondheidsdienst de resultaten daarvan en controleren daarnaast zelf ieder vliegtuig ongeveer eens in de drie tot vier jaar’, aldus de ingenieur.

‘De resultaten zijn over het algemeen zeer goed. Als er afwijkingen worden gevonden, worden de leidingen en tanks gedesinfecteerd. Dergelijke afwijkingen komen echter in minder dan één procent van de gevallen voor, en dan is er bovendien geen sprake van ziekteverwekkende bacteriën. Het water dat wordt gevuld, wordt niet alleen door ons gecontroleerd, maar ook door de luchthavenexploitant.’

Volgens de ingenieur van de gezondheidsdienst let Lufthansa er bovendien op dat drinkwater alleen wordt ingenomen op locaties waar schoon water beschikbaar is.

‘Wanneer Lufthansa naar een bestemming vliegt waarvan bekend is dat er geen schoon drinkwater beschikbaar is, nemen ze op een veilige locatie voldoende water mee om ook de terugvlucht te kunnen verzorgen.’

‘Als de tanks worden gedesinfecteerd, worden ze daarna zo lang doorgespoeld en worden de kranen zo lang geopend totdat er geen resten van chemicaliën meer aanwezig zijn. Volgens de Duitse drinkwaterregelgeving mogen dergelijke stoffen namelijk helemaal niet in het drinkwater voorkomen.’

Veel vluchten met niet-Duitse luchtvaartmaatschappijen gaan echter naar het buitenland en weer terug, waar niet overal zulke strenge voorschriften gelden. In dergelijke gevallen kan de kwaliteit van het water maar beperkt worden gecontroleerd.

Dat de slechte smaak van koffie aan boord mogelijk niet alleen wordt veroorzaakt door de luchtdruk, maar ook door chemicaliën in het water, wordt ook beweerd door een piloot op het online kennisplatform Quora.

De man, die naar eigen zeggen voor een grote Amerikaanse luchtvaartmaatschappij binnenlandse vluchten uitvoert, schrijft daar:

‘Drink geen koffie! Het water dat het vliegtuig vervoert, is absoluut smerig. In de watertanks worden chemicaliën gebruikt om te voorkomen dat er schadelijke dingen gaan groeien. De slechte smaak komt niet door de koffie zelf, maar door de chemicaliën.’

Ook een stewardess vertelt dat een collega haar had aangeraden geen koffie aan boord te drinken. Ze wist echter niet waarom en koos daarom in plaats daarvan voor thee – maar daarvoor is natuurlijk eveneens water nodig.

Conclusie: wie met Duitse luchtvaartmaatschappijen vliegt, kan er redelijkerwijs vanuit gaan dat het water aan de in Duitsland geldende normen voldoet. In het buitenland hoeft dit niet altijd het geval te zijn. Daar kan het verstandig zijn om goed na te denken of u in plaats van koffie of thee liever een afgesloten drankje bestelt.