Vliegen: daarom word je vaak na een vlucht ziek

Veel mensen worden ziek na het vliegen, omdat de droge cabine­lucht het immuunsysteem verzwakt en ziekteverwekkers ideale omstandigheden krijgen.

Stelt u zich voor: het is vrijdagavond, u zit in het vliegtuig op weg naar Berlijn. Een lang weekend vol plannen ligt voor u, de sfeer is ontspannen, de buurman vriendelijk, alles lijkt perfect.

Maar terwijl u op 10.000 meter hoogte een tijdschrift doorbladert of even de ogen sluit, wordt uw lichaam ongemerkt op de proef gesteld. De omstandigheden aan boord, extreem droge lucht, lage cabinedruk en gerecirculeerde lucht, vormen een serieuze uitdaging voor uw immuunsysteem. Geen wonder dat veel reizigers na de landing last krijgen van keelpijn, verkoudheid, maagklachten of aanhoudende hoofdpijn na de vlucht.

Misschien heeft u zich dit zelf ook al eens afgevraagd: waarom word je zo vaak verkouden na het vliegen?
In dit artikel leggen we uit wat er precies met uw lichaam gebeurt in het vliegtuig, waarom u hoofdpijn of andere klachten na de vlucht kunt krijgen en, minstens zo belangrijk, hoe u zich effectief kunt beschermen om gezond op uw bestemming aan te komen.

U voelt zich misschien ontspannen, maar uw lichaam staat tijdens een vlucht in een uitzonderingsstand. In de cabine van een vliegtuig heersen omstandigheden die weinig overeenkomen met het dagelijks leven. De combinatie van extreem droge lucht, verlaagde luchtdruk en een beperkte ruimte heeft merkbare gevolgen voor uw gezondheid.

Waarom maakt droge cabine­lucht u ziek?

De lucht in moderne vliegtuigen wordt gewonnen uit de buitenlucht op grote hoogte. Daar is vrijwel geen vocht aanwezig. Daardoor ligt de luchtvochtigheid in de cabine vaak rond de 10 tot 20 procent. Ter vergelijking: in huis is dat meestal 40 tot 60 procent.

Deze extreem droge omgeving droogt de slijmvliezen in uw neus, keel en luchtwegen uit. En juist daar bevindt zich een belangrijk onderdeel van uw natuurlijke afweer: het zogeheten mucociliaire systeem. Deze dunne slijmlaag met microscopische trilhaartjes vangt normaal gesproken ziekteverwekkers op en voert ze af. Zonder voldoende vocht werkt dit reinigingssysteem echter nauwelijks.

Het gevolg: virussen en bacteriën die door de cabine circuleren, kunnen veel makkelijker uw lichaam binnendringen. En daarvan zijn er genoeg, want u ademt dezelfde lucht in als honderden andere passagiers, van wie sommigen mogelijk al verkouden zijn.

Wat doen cabinedruk en zuurstoftekort met uw lichaam?

Een tweede belasting is de verlaagde cabinedruk. Op een vlieghoogte van circa 10.000 meter wordt de druk in de cabine kunstmatig teruggebracht tot een niveau dat vergelijkbaar is met een hoogte van 2.000 tot 2.500 meter. Hierdoor komt er minder zuurstof in het bloed terecht.

Dat kan leiden tot vermoeidheid, concentratieproblemen en bij gevoelige mensen tot hoofdpijn na de vlucht. Als u al aanleg heeft voor migraine of spanningshoofdpijn, kan de combinatie van droge lucht, zuurstoftekort en eventueel tijdsverschil zelfs zorgen voor aanhoudende hoofdpijn na het vliegen.

Waarom wordt de luchtvochtigheid in vliegtuigen niet gewoon verhoogd?

Een logische vraag: zou het risico op ziekte niet afnemen als de lucht in vliegtuigen gewoon vochtiger werd gemaakt?

In de praktijk is dat technisch lastig. Vliegtuigen zijn grotendeels gebouwd van aluminium, een materiaal dat bij een hogere luchtvochtigheid gevoelig is voor corrosie. Als de cabine structureel vochtiger zou worden, kunnen essentiële onderdelen worden aangetast, wat in het uiterste geval de veiligheid van het toestel in gevaar brengt.

Daarom kiezen fabrikanten voor geavanceerde luchtfiltersystemen en zuurstofbeheer. De keerzijde is een cabineklimaat dat het immuunsysteem stevig op de proef stelt.

Na een vlucht komen vooral verkoudheden, maag-darminfecties, hoofdpijn en problemen met de bloedsomloop voor. Deze klachten worden vaak veroorzaakt door droge lucht, ziektekiemen in de cabine en langdurig stilzitten.

Veel reizigers voelen zich na de landing allesbehalve fit. Integendeel: klachten zoals hoesten, keelpijn, misselijkheid of aanhoudende vermoeidheid komen regelmatig voor. Dat is het gevolg van de ongewone belasting voor het lichaam, de blootstelling aan bacteriën en virussen in de vliegtuigcabine en een verminderde werking van het immuunsysteem tijdens het vliegen.

Hieronder vindt u een overzicht van de meest voorkomende gezondheidsproblemen na het vliegen:

Vooral kinderen, ouderen, mensen met een bestaande aandoening en gestreste of oververmoeide reizigers zijn extra vatbaar om ziek te worden tijdens het vliegen.

Het immuunsysteem reageert bij iedereen anders op de belasting tijdens een vlucht. Waar gezonde volwassenen vaak slechts lichte klachten krijgen, of zelfs helemaal niets merken, kunnen anderen sneller uit balans raken. De volgende groepen gelden als bijzonder kwetsbaar:

Om gezond te blijven tijdens het vliegen, is het belangrijk om vooraf uw immuunsysteem te versterken, tijdens de vlucht voldoende te drinken en op hygiëne te letten, en na de landing tijd te nemen voor herstel.

Veel klachten na het vliegen zijn met eenvoudige maatregelen te voorkomen. Als u weet waar u op moet letten, kunt u het risico aanzienlijk verkleinen, ongeacht de reisduur of bestemming.

Voor de vlucht: zo bereidt u uw lichaam optimaal voor

Een goede voorbereiding versterkt uw weerstand en verkleint de kans dat u na de vlucht ziek wordt.

• Zorg voor voldoende slaap in de nacht vóór vertrek, zodat uw immuunsysteem stabiel is

• Vermijd alcohol en cafeïnehoudende dranken voor de vlucht, omdat deze het lichaam extra uitdrogen

• Eet licht en evenwichtig om uw bloedsomloop niet onnodig te belasten

• Ondersteun uw immuunsysteem gericht, bijvoorbeeld met vitamine C, zink of plantaardige supplementen (in overleg met uw arts)

Tijdens de vlucht: zo beschermt u zich in de cabine

Aan boord helpen gerichte maatregelen om het risico op infecties en klachten zoals hoofdpijn of droge slijmvliezen te beperken.

• Drink regelmatig kleine hoeveelheden water om uitdroging te voorkomen (bij voorkeur elke 20–30 minuten een paar slokjes)

• Gebruik neusspray of neusolie om de slijmvliezen vochtig te houden, vooral op langeafstandsvluchten

• Desinfecteer uw handen regelmatig, vooral vóór het eten en na toiletgebruik

• Vermijd het aanraken van uw gezicht, omdat ziektekiemen via ogen, neus en mond makkelijk binnendringen

• Beweeg regelmatig: rek u uit, loop even door het gangpad en draai uw voeten – belangrijk ter voorkoming van trombose

• Draag indien nodig een mondmasker, vooral in het verkoudheidsseizoen of als veel passagiers hoesten

Na de vlucht: zo herstelt u goed

Na de landing is het belangrijk om aandacht te besteden aan rust, hydratatie en het observeren van eventuele klachten.

• Blijf ook na de vlucht voldoende water drinken om uw vochtbalans te herstellen

• Neem rust en voldoende slaap, vooral na langeafstandsvluchten met tijdsverschil

• Let op signalen van een infectie zoals keelpijn, spierpijn of aanhoudend hoesten

• Bij aanhoudende hoofdpijn na de vlucht of extreme vermoeidheid is het verstandig een arts te raadplegen om complicaties, zoals bijholteproblemen of vliegmigraine, uit te sluiten

Nee, de airconditioning in het vliegtuig maakt u niet direct ziek. Integendeel: moderne luchtfiltersystemen verkleinen juist het risico op besmetting.

Het idee dat koude luchtstromen of airconditioning automatisch ziek maken, is hardnekkig. Veel passagiers klagen na een vlucht over keelpijn of een loopneus. De oorzaak ligt echter niet bij de techniek zelf, maar bij andere factoren.

Hoe werkt de luchtcirculatie in een vliegtuig?

De lucht in de cabine wordt elke twee tot drie minuten volledig ververst. Daarbij gaat de lucht door zogeheten HEPA-filters (High Efficiency Particulate Air), die tot 99,9% van alle deeltjes, waaronder virussen en bacteriën, uit de lucht filteren. Deze technologie wordt ook gebruikt in operatiekamers en zorgt in vliegtuigen voor een veel betere luchtkwaliteit dan veel mensen denken.

Het echte probleem is dus niet de techniek, maar uw eigen lichaam. Door de extreem lage luchtvochtigheid drogen uw slijmvliezen uit, waardoor ziekteverwekkers, ongeacht hoe schoon de lucht is, makkelijker het lichaam binnendringen. Daarbij geldt: als iemand vlak naast u hoest of niest, werken filters niet direct. In zulke gevallen helpen alleen afstand of een mondmasker.

Waarom veel mensen toch verkouden worden na het vliegen

De meeste infecties na een vlucht ontstaan door een verzwakt immuunsysteem, uitgedroogde slijmvliezen en contact met besmette oppervlakken, niet door de airconditioning.

Als u al gestrest, slechte nachten heeft gehad of te weinig drinkt, is uw weerstand vóór vertrek vaak al verminderd. Komen ziektekiemen dan in contact met gevoelige slijmvliezen, dan is een verkoudheid snel een feit, vaak gepaard met hoofdpijn na de vlucht of keelpijn de volgende ochtend.